{"id":220,"date":"2023-05-07T16:37:36","date_gmt":"2023-05-07T14:37:36","guid":{"rendered":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/?page_id=220"},"modified":"2023-10-07T12:30:00","modified_gmt":"2023-10-07T10:30:00","slug":"uklanka-od-1938-r-erbmuhle","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/uklanka-od-1938-r-erbmuhle\/","title":{"rendered":"Uklanka (od 1938 r. Erbm\u00fchle)"},"content":{"rendered":"\n

Do Mojtyn od po\u0142owy XIX nale\u017ca\u0142a tak\u017ce osada Uklanka1<\/sup><\/a><\/sup> (od 1938 r. Erbm\u00fchle), po\u0142o\u017cona nad jeziorem Mokre. W osadzie tej by\u0142 m\u0142yn. Pierwszy m\u0142yn wybudowano w czasach krzy\u017cackich, jeszcze przed reformacj\u0105 w Prusach, przed 1525 r. Zbudowaniu m\u0142yna sprzyja\u0142y tu naturalne warunki. Mi\u0119dzy jeziorem Mojty\u0144skim a jeziorem Mokrym istnia\u0142a naturalna r\u00f3\u017cnica poziom\u00f3w. Jezioro Mojty\u0144skie le\u017cy 130 m.n.p.m., a jezioro Mokre – 125 m.n.pm. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy poziomem w\u00f3d obydwu jezior wynosi 5 m. Tak du\u017ca r\u00f3\u017cnica na niewielkiej przestrzeni pozwoli\u0142a dobrze wykorzysta\u0107 warunki naturalne i spi\u0119trzy\u0107 wod\u0119, by w ten spos\u00f3b utworzy\u0107 ma\u0142y wodospad.<\/p>\n\n\n\n

Z czas\u00f3w polodowcowych zachowa\u0142a si\u0119 do dnia dzisiejszego pradolina mi\u0119dzy jeziorami. Dzi\u015b p\u0142ynie ni\u0105 ma\u0142y strumyk Uklanka. W czasach ksi\u0105\u017c\u0119cych teren ten by\u0142 zasiedlony na nowo. W du\u017cej mierze t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych zasiedlali ludzie biedni. Stanis\u0142aw Uklanka, m\u0142ynarz, otrzyma\u0142 16 grudnia 1564 r. od starosty sze\u015bcie\u0144skiego Krzysztofa Zweiffela zapis na dwie w\u0142\u00f3ki i osiem morg\u00f3w (oko\u0142o 38 ha), p\u0142ac\u0105c po 70 grzywien za w\u0142\u00f3k\u0119. W p\u00f3\u017aniejszym czasie w\u0142a\u015bciciel Uklanki otrzyma\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 du\u017c\u0105 wysp\u0119 nad jeziorem Mokrym, maj\u0105c\u0105 oko\u0142o 500 m\u00f3rg. Nad p\u0142yn\u0105cym strumykiem, nieopodal j. Mokrego zbudowa\u0142 tam\u0119, spi\u0119trzaj\u0105c p\u0142yn\u0105c\u0105 wod\u0119. Tam\u0119 obudowano murem z grubych pni drzew. Drewno by\u0142o w\u00f3wczas bardzo wa\u017cnym materia\u0142em budowlanym dla m\u0142yn\u00f3w, nawet tryby by\u0142y wykonane z drzewa2<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jezioro Mokre – w oddali wyspa, niegdy\u015b nale\u017c\u0105ca do Stamis\u0142awa Uklanki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W czasie swoich pobyt\u00f3w w Krutyni3<\/sup><\/a><\/sup> i Spychowie odwiedzi\u0142 Uklank\u0119 m\u0142ody ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht Fryderyk, a co prawdopodobne, tak\u017ce elektor Jerzy Wilhelm w czasie podr\u00f3\u017cy wok\u00f3\u0142 jeziora Mokrego. W powiecie szestne\u0144skim w tym czasie za\u0142o\u017cono 24 miejscowo\u015bci. Uregulowanie biegu wody w ma\u0142ej rzeczce, wykopanie zbiornika retencyjnego przed tam\u0105 pozwoli\u0142o rozwin\u0105\u0107 gospodark\u0119 roln\u0105. To wszystko przyczyni\u0142o si\u0119 do rozbudowy osady. W 1785 r. by\u0142 to maj\u0105tek na prawie che\u0142mi\u0144skim, maj\u0105cy m\u0142yn wodny i trzy dymy. Od 1839 roku by\u0142a to w\u0142asno\u015b\u0107 Burdinskich. W czasie I wojny \u015bwiatowej ani m\u0142yn, ani osada nie zosta\u0142y zniszczone, wojska rosyjskie nie zawita\u0142y na Uklank\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W czasie trwania II wojny \u015bwiatowej w Prusach Wschodnich pracowa\u0142o w gospodarstwach wielu robotnik\u00f3w przymusowych z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w Europy podbitych przez Niemcy hitlerowskie. Tak te\u017c by\u0142o i w maj\u0105tku Burdy\u0144skich. Gospodarstwo by\u0142o du\u017ce, gospodarz s\u0142u\u017cy\u0142 w wojsku niemieckim, tote\u017c by\u0142y potrzebne r\u0119ce do pracy. Jedn\u0105 z kilkunastu os\u00f3b przywiezionych na przymusowe roboty na Uklank\u0119 do Burdy\u0144skich w 1942 r. by\u0142a Wiktoria Grabowska, kt\u00f3ra tak wspomina tamten czas: \u201eDo Uklanki zajechali\u015bmy na noc, by\u0142o ju\u017c ciemno. Mieszkanie stare, puste, brudne, przenocowali\u015bmy na s\u0142omie. Na drugi dzie\u0144 generalne sprz\u0105tanie, musia\u0142o by\u0107 czysto, tak \u2013 Mama lubi\u0142a porz\u0105dek. Tu by\u0142o inne \u017cycie, stara madam, bo tak musieli\u015bmy na ni\u0105 m\u00f3wi\u0107 bardzo dobrze m\u00f3wi\u0142a po polsku jak i jej syn. Tylko \u201em\u0142oda madam\u201d nie umia\u0142a po polsku. Pan nauczy\u0142 mnie robi\u0107 w polu w konie, a potem je\u017adzi\u0107 na traktorze, praca ta mi odpowiada\u0142a, lubi\u0142am j\u0105. W pobliskiej wsi by\u0142o du\u017co Polak\u00f3w, zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 zapoznawa\u0107 i ponownie zbiera\u0107 na rozmowy. W Bo\u017ce Narodzenie, w drugi dzie\u0144 \u015bwi\u0105t \u017candarmi odwiedzili nasz dom, lecz nikogo nie zastali. Ale nie mieli\u015bmy problem\u00f3w. Wiosna przysz\u0142a szybko, a z ni\u0105 nadzieja, ze wojna si\u0119 sko\u0144czy. Wielkanoc, zebrali\u015bmy si\u0119 jak zwykle. By\u0142o nas do\u015b\u0107 du\u017co, bo wielu ch\u0142opc\u00f3w wr\u00f3ci\u0142o z Polski z urlopu. Przywie\u017ali wiadomo\u015bci. Po po\u0142udniu dom nasz dooko\u0142a otoczy\u0142a \u017candarmeria i land-polizia. \u017bandarm stan\u0105\u0142 na progu pokoju i wo\u0142a wszystkich, kto jest w domu, ka\u017cdy otrzyma\u0142 kilka bat\u00f3w i zosta\u0142 pop\u0119dzony do pracy w chlewie przy oborniku. Bolek, kt\u00f3remu nigdy si\u0119 nie spieszy\u0142o, idzie wolno, a bat przerzyna mu plecy, taki on ju\u017c mia\u0142 charakter, jeszcze jedne siniaki nie zesz\u0142y, a otrzyma\u0142 ju\u017c nowe.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Droga le\u015bna z Mojtyn w kierunku Uklanki (2022 r.)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Biedny Olek, kt\u00f3ry by\u0142 a\u017c z Ukty, zosta\u0142 zabrany przez \u017candarma, sku\u0142 go w kajdanki i prowadzi\u0142 przed rowerem. Tak zako\u0144czy\u0142y si\u0119 \u015bwi\u0119ta Wielkanocne. Stara madam na drugi dzie\u0144, p\u0142acz\u0105c m\u00f3wi\u0142a, dziatki, kto was oskar\u017cy\u0142, przecie\u017c to nie Ja\u015b (m\u0142ody pan). By\u0142 tam taki cz\u0142owiek, kt\u00f3ry przys\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 nie tylko mu, ale i innym.<\/p>\n\n\n\n

W do\u017cynki przyj\u0119ty by\u0142 zwyczaj, \u017ce jak pan wraca\u0142 z pola po skoszeniu zbo\u017ca, to nale\u017ca\u0142o go zla\u0107 wod\u0105, dla nas by\u0142o to raj, pan by\u0142 ca\u0142y mokry, a\u017c woda ocieka\u0142a, a wieczorem by\u0142o przyj\u0119cie dla wszystkich. Po wieczerzy sz\u0142am do domu, kiedy to dwie rakiety spad\u0142y do jeziora przed naszym domem. Na drugi dzie\u0144 ten w\u0142a\u015bnie cz\u0142owiek pas\u0105c krowy zauwa\u017cy\u0142 rosyjskich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy w lasku si\u0119 ukrywali, zawiadomi\u0142 \u017candarm\u00f3w i wszyscy zostali z\u0142apani. Jesieni\u0105 tego\u017c roku wieczorem, id\u0105c od so\u0142tysa samolot niemiecki zapali\u0142 si\u0119 w powietrzu i run\u0105\u0142 do jeziora, podobno by\u0142 postrzelany przez partyzantk\u0119 z lasu.<\/p>\n\n\n\n

Zbli\u017ca\u0142 si\u0119 rok 1945 z dnia na dzie\u0144 oczekiwali\u015bmy wolno\u015bci, lecz trudno by\u0142o si\u0119 doczeka\u0107, m\u0142ode lata mija\u0142y szybko, a tu okupacja. Bolek przychodzi\u0142 ci\u0105gle do nas, lecz ja go nie lubi\u0142am, by\u0142 starszy o 10 lat, a zreszt\u0105 niezbyt \u0142adny. Byli m\u0142odsi ch\u0142opcy i przystojniejsi. Lubi\u0142am tylko jego \u015bpiew i gr\u0119 na mandolinie. Ci\u0105gle robi\u0142am mu na z\u0142o\u015b\u0107, bo mi dokucza\u0142 i nie dawa\u0142 spokoju. Stefan przynosi\u0142 mi listy, kt\u00f3re denerwowa\u0142y mnie, bo Bolka nie kocha\u0142am. Po zakupy je\u017adzili\u015bmy do wsi 2 km lub 4. Tam cz\u0119sto spotykali\u015bmy si\u0119 z wrednym \u017candarmem, kt\u00f3ry bardzo nienawidzi\u0142 Polak\u00f3w, za byle co bi\u0142 po twarzy. Sz\u0142y\u015bmy z siostr\u0105 z poczty, by\u0142 ju\u017c wiecz\u00f3r. Bolek przeprowadza\u0142 nas przez las. Wtem us\u0142yszeli\u015bmy, ze kto\u015b za nami jedzie, w\u0142a\u015bnie ten \u017candarm z w\u00f3jtem. Uciekaj \u2013 krzycza\u0142am na Bolka \u2013 lecz on mia\u0142 zawsze czas. Uciek\u0142, ale jak \u017candarm by\u0142 o kilka krok\u00f3w, lecz ten go nie dogoni\u0142. Kto\u015b z Tob\u0105 szed\u0142, rykn\u0105\u0142, ile mia\u0142 si\u0142, nikt odpar\u0142am spokojnie, lecz jego wstr\u0119tny szyderczy u\u015bmiech przestraszy\u0142 mnie. Powt\u00f3rzy\u0142 kilkakrotnie: kto z Tob\u0105 szed\u0142. Nikt – m\u00f3wi\u0119, ale w\u00f3jt widzia\u0142 i m\u00f3wi: No powiedz, \u017ce to Bolek z Tob\u0105 szed\u0142. Roz\u0142oszczony \u017candarm uderzy\u0142 mnie w twarz z lewej i prawej i z pistoletem pobieg\u0142 za Bolkiem, ale on ju\u017c by\u0142 daleko. Trzy razy strzeli\u0142 i nic mu nie wysz\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Droga le\u015bna z Uklanki do Mojtyn (fot. 2022 r.)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na drugi dzie\u0144 rano by\u0142a niedziela, przyjecha\u0142, zaku\u0142 go w kajdanki i poprowadzi\u0142 do \u017candarmerii 4 kilometry, a tam wsadzi\u0142 go do aresztu. Traf tak chcia\u0142, \u017ce on musia\u0142 natychmiast wyjecha\u0107 do Polski i nic Bolkowi nie zrobi\u0142. O godz. 15 Bolek wypuszczony z aresztu wraca prosto do nas. Wojska radzieckie zbli\u017caj\u0105 si\u0119 a z nimi uwolnienie. Huki dzia\u0142 s\u0142ycha\u0107, a\u017c ziemia dr\u017cy, to manewry m\u00f3wi m\u0142oda pani, a stara: Nie dziatki, to wojna. Rosja si\u0119 bierze i tak b\u0119dzie jak w tamt\u0105 wojn\u0119, uciekali jak mogli. (…)<\/p>\n\n\n\n

W po\u0142owie pa\u017adziernika, z samego rana \u017candarmi przyszli zakuli Tatusia w kajdany i poprowadzili niewiadomo dok\u0105d, p\u0142acz, lament nic nie pomog\u0142y. Mama zd\u0105\u017cy\u0142a mu spakowa\u0107 zmian\u0119 bielizny i troch\u0119 chleba. Szed\u0142 wolno, a my stali\u015bmy z mam\u0105 dop\u00f3ty, dop\u00f3ki widzieli\u015bmy jego posta\u0107. Nast\u0119pnego dnia wywie\u017ali ojca do obozu. Zosta\u0142y\u015bmy tylko z mam\u0105, same siostry. Kto nas teraz obroni przed Niemcami, ca\u0142a nadzieja przepad\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Wojska niemieckie uciekaj\u0105, id\u0105 z lasu przez nasz maj\u0105tek zm\u0119czeni, brudni, zaro\u015bni\u0119ci. Waser – powtarza\u0142y si\u0119 s\u0142owa, kobiety wynosi\u0142y im nie tylko wod\u0119, ale tak\u017ce kaw\u0119, herbat\u0119, co mia\u0142y. Tak przetrwali\u015bmy do 26 stycznia 1945 r., do chwili oswobodzenia przez wojsko rosyjskie.<\/p>\n\n\n\n

Doczekali\u015bmy si\u0119 wolno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do naszego mieszkania przyszed\u0142 Pan, rzek\u0142: Pakujcie si\u0119 jedziemy, uciekamy przed ruskimi. Nigdzie si\u0119 nie ruszam – rzek\u0142a z p\u0142aczem mama – a co ja poczn\u0119 z tymi dzie\u0107mi i gdzie b\u0119d\u0119 ucieka\u0107? Wola Bo\u017ca, zostaj\u0119. – To ja was pozastrzelam. – Prosz\u0119, b\u0119dzie Pan mia\u0142 wi\u0119cej nas na sumieniu – trzasn\u0105\u0142 drzwiami i wyszed\u0142. Po chwili wozy za\u0142adowane wyruszy\u0142y w drog\u0119, my zosta\u0142y\u015bmy z mam\u0105. Co robi\u0107, nie wiadomo. Czekamy na wyzwolenie. Godziny si\u0119 d\u0142u\u017c\u0105. Siedzimy cichutko w gromadzie i s\u0142uchamy. Wtem kto\u015b stukn\u0105\u0142 w okno, otw\u00f3rzcie, znajomy g\u0142os. To Bolek, uciek\u0142 od swojej Niemki i przyszed\u0142 w nocy do nas. Przynajmniej jeden m\u0119\u017cczyzna starszy. Jak daleko uciekli Niemcy, nie wiadomo? <\/p>\n\n\n\n

W nocy o godz. trzeciej wojska radzieckie dotar\u0142y do nas, nie wiedzieli\u015bmy co robi\u0107 z rado\u015bci. Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 niewola, n\u0119dza i udr\u0119ka. Wracamy do domu. Nasz Niemiec wr\u00f3ci\u0142, tym razem on przyszed\u0142 z pro\u015bb\u0105 do nas, chcia\u0142 zosta\u0107 mi\u0119dzy nami, niestety. O ile wpierw brzydzi\u0142 si\u0119 Polak\u00f3w, to niech teraz idzie za g\u0142osem w\u0142asnego sumienia. Poradzi\u0142 nam wzi\u0105\u0107 konia i w\u00f3z i ruszyli\u015bmy do domu do kochanej naszej Ojczyzny, po czterech latach niewoli. Bolek oczywi\u015bcie wraca\u0142 z nami i ca\u0142y czas opiekowa\u0142 si\u0119 nami jak ociec. Wr\u00f3cili\u015bmy do domu, nic niestety nie by\u0142o, wszystko zniszczone\u201d6<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Uklanka – zaro\u015bni\u0119ty zbiornik retencyjny przed dawnym m\u0142ynem (fot. 2022 r.)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tragicznym czasem dla tego miejsca by\u0142 stycze\u0144 1945 r. Wkraczaj\u0105ce wojska radzieckie zniszczy\u0142y m\u0142yn, a w nast\u0119pnych miesi\u0105cach szabrownicy wykradli wszystko, co mog\u0142o by\u0107 jeszcze po\u017cyteczne. Kilka cz\u0119\u015bci z dawnego m\u0142yna znajduje si\u0119 w jednym z gospodarstw w Miko\u0142ajkach Mazurskich4<\/sup><\/a><\/sup>. W 1937 r. mieszka\u0142y tam 22 osoby5<\/sup><\/a><\/sup>. Dzi\u015b z dawnego m\u0142yna i gospodarstwa pozosta\u0142 tylko ma\u0142y wodospad i zbiornik retencyjny, kt\u00f3rego ju\u017c prawie nie wida\u0107. Po kilku dziesi\u0119cioleciach, w czasie kt\u00f3rych nikt o to nie dba\u0142, zar\u00f3s\u0142 ro\u015blinno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Przypisy:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

1<\/a> Wcze\u015bniej nale\u017ca\u0142a administracyjnie do Cierzpi\u0119t.<\/p>\n\n\n\n

2<\/a> H. Burdinski, Gedanken und Erinnerungen an die alte Erbm\u00fchle Uklanken, SH 1993 nr 38, s. 62 \u2013 64.<\/p>\n\n\n\n

3<\/a> Do Krutyni ksi\u0105\u017c\u0119ta Pruscy przyje\u017cd\u017cali na polowania. Zatrzymywali si\u0119 w zameczku my\u015bliwskim, a st\u0105d udawali si\u0119 dalej w lasy w okolice Spychowa. W czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) wielokrotnie tu przebywa\u0142 elektor Jerzy Wilhelm, szukaj\u0105c schronienia.<\/p>\n\n\n\n

4<\/a> Tam\u017ce, s. 63.<\/p>\n\n\n\n

5<\/a> W. Bader, Erinnerungen an Moythienen, HS 1980 nr 25, s. 25.<\/p>\n\n\n\n

6. W. Grabowska, Pami\u0119tnik z lat okupacji (1941 \u2013 1946), w zbiorach prywatnych W. Grabowskiej w Nawiadach (r\u0119kopis).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do Mojtyn od po\u0142owy XIX nale\u017ca\u0142a tak\u017ce osada Uklanka1 (od 1938 r. Erbm\u00fchle), po\u0142o\u017cona nad jeziorem Mokre. W osadzie tej by\u0142 m\u0142yn. Pierwszy m\u0142yn wybudowano w czasach krzy\u017cackich, jeszcze przed reformacj\u0105 w Prusach, przed 1525 r. Zbudowaniu m\u0142yna sprzyja\u0142y tu naturalne warunki. Mi\u0119dzy jeziorem Mojty\u0144skim a jeziorem Mokrym istnia\u0142a naturalna r\u00f3\u017cnica poziom\u00f3w. Jezioro Mojty\u0144skie le\u017cy … <\/p>\n

Czytaj dalej \u201eUklanka (od 1938 r. Erbm\u00fchle)\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":230,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-220","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/220","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=220"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":257,"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/220\/revisions\/257"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mojtyny.pl\/mojtyny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}